Tin tức - sự kiện nổi bật

Tọa đàm khoa học 190 năm huyện Thượng Phúc, Phủ Thường Tín, tỉnh Hà Nội Và danh xưng “Thường Tín” trong thế kỷ XV
29/08/2020 | 12:24

Trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam, có 02 cuộc cải cách hành chính lớn, toàn diện. Cải cách hành chính trong thế kỷ XV của vua Lê Thánh Tông, tên gọi Thường Tín xuất hiện. Cải cách hành chính trong thể kỷ XIX của vua Minh Mạng đánh dấu mốc thời gian Thường Tín trở thành đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Hà Nội xưa (nay là Thành phố Hà Nội)

Ảnh: Toàn cảnh Hội thảo

Sáng ngày 28.8.2020, Huyện Ủy Thường Tín tổ chức Tọa đàm khoa học 190 năm huyện Thượng Phúc, tỉnh Hà Nội và danh xưng " Thường Tín" trong thể kỷ XV. Đồng chí Nguyễn Tiến Minh- Thành ủy viên, Bí thư Huyện ủy  Thường Tín chủ trì hội thảo.

Tham dự hội thảo có đồng chí Kiều Xuân Huy- Phó Bí thư Huyện ủy, Chủ tịch UBND huyện; đồng chí Tạ Hữu Thọ - Phó Bí thư Thường trực Huyện ủy; đồng chí Phùng Văn Quốc- Chủ tịch HĐND huyện; các nhà nghiên cứu sử học đầu ngành; các đồng chí nguyên lãnh đạo huyện qua các thời kỳ; lãnh đạo các ngành, đoàn thể huyện; Bí thư Đảng ủy 29 xã, thị trấn.

Tại hội thảo các nhà nghiên cứu sử học đã đưa ra nhiều dẫn chứng, luận điểm khoa học về thời điểm xuất hiện tên và hình thành huyện Thượng Phúc và danh xưng " Thường Tín" trong thể kỷ XV.

Ảnh: GS.TS Đinh Khắc Thuân phát biểu

*Theo GS.TS Đinh Khắc Thuân- Nghiên cứu viên cao cấp, nguyên Tổng biên tập Tạp chí Hán Nôm: Thường Tín là vùng đất cổ, đất phúc, nên nhiều địa danh có tên phúc, như Gia Phúc, Thượng Phúc. Lại là cửa ngõ phía nam của Thăng Long, nơi đất lành chim đậu có nhiều dòng họ lớn, nhân tài định cư và nảy sinh từ vùng đất này, góp phần xây dựng bản sắc văn hóa đặc sắc làng xã cổ truyền. Vì thế, từ rất sớm nơi đây đã hình thành đơn vị hành chính cấp huyện, mà ban đầu lấy tên là Thượng Phúc. Khi làng xã trong huyện Thượng Phúc và lân cận ngày càng mở rộng, thì xuất hiện đơn vị hành chính trung gian giữa đơn vị hành chính của chính quyền đứng đầu ở địa phương thời Lê là lộ và huyện, đó là cấp phủ, phủ Thường Tín từ năm Quang Thuận thứ 7 (1466). Đến ngày mùng 1 tháng 10 năm 1831 thì lập phủ Thường Tín kiêm gồm huyện Thượng Phúc thuộc tỉnh Hà Nội. Khi đơn vị trung gian cấp phủ mất đi thì tên huyện Thượng Phúc thay cho tên gọi là Thường Tín, tên gọi đơn vị hành chính trung gian cấp phủ.

Vì thế, vùng đất Thường Tín gắn với ba mốc thời gian và cũng là ba sự kiện lịch sử quan trọng. Đó là năm 1466 lần đầu tiên xuất hiện địa danh Thường Tín với đơn vị hành chính cấp phủ kiêm lý huyện Thượng Phúc, ngày mồng 1 tháng 10 năm Tân Mão (1931), khi thành lập tỉnh Hà Nội, phủ Thường Tín lệ vào Hà Nội và cuối cùng là ngày 01 tháng 8 năm 2008, huyện Thường Tín lại nhập về thành phố Hà Nội. Với các sự kiện trên, năm 2021 Thường Tín có 552 năm xuất hiện địa danh Thường Tín, 190 năm gia nhập tỉnh Hà Nội và 13 năm sáp nhập về thành phố Hà Nội.

Ảnh PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ phát biểu

*Theo PGS.TS Nguyễn Đức Nhuệ- Quyền Viện trưởng Viện Hán Nôm: Thường Tín là vùng đất có lịch sử hình thành và phát triển nghìn năm gắn
với Thăng Long - Hà Nội, nhưng phải đến thế kỷ XV, tên gọi Thượng Phúc (Thường Tín) mới chính thức đề cập trong các văn bản có tính chính thống của các triều đại phong kiến Việt Nam, với ý nghĩa là một đơn vị hành chính. Trong cải cách hành chính ở thế kỷ XV của vua Lê Thánh Tông, có hai dấu mốc quan trọng. Năm Bính Tuất (1466), vua Lê Thánh Tông cho thành lập các thừa tuyên (tương đương cấp tỉnh), việc này đã rõ nhưng tên gọi tổ chức hành chính ở địa phương (phủ, huyện, xã) dưới thừa tuyên như thế nào thì không thấy ghi chép. Đến năm 1469, Vua Lê Thánh Tông cho vẽ bản đồ cả nước, từ sự kiện này, địa danh Thường Tín (Thượng Phúc) chính thức được đề cập với tư cách là cấp hành chính phủ, huyện dưới cấp thừa tuyên. Vì thế, đặt vấn đề về tên gọi Thượng Phúc (Thường Tín) bắt đầu từ thế kỷ XV là có căn cứ nhưng không có nghĩa là lịch sử Thường Tín đến thế kỷ XV mới bắt đầu.

Trong cải cách hành chính của vua Minh Mệnh tháng 10 năm Tân Mão
(1831), tỉnh Hà Nội chính thức được thành lập, gồm 4 phủ, 15 huyện. Địa bàn tỉnh Hà Nội khi đó gần tương ứng với hầu hết thành phố Hà Nội và toàn bộ tỉnh Hà Nam hiện nay. Do đó, năm 1831 là mốc ghi dấu huyện Thượng Phúc (Thường Tín) là đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Hà Nội. Đến năm 2008, sau nhiều lần tách nhập, Thường Tín lại trở về là một đơn vị hành chính cấp huyện của Thành phố Hà Nội. Với ý nghĩa đó, lựa chọn thời điểm 1831 là dấu mốc trong lịch sử hình thành và phát triển của Thường Tín gắn với Thăng Long - Hà Nội là rất ý nghĩa.

Ảnh: Đại đức Thích Chánh Thuần phát biểu

*Theo Đại đức Thích Chánh Thuần-Trụ trì chùa Phúc Lâm, Cao Xá, xã Dũng Tiến: Danh xưng “Thượng Phúc” được các nguồn sử liệu đề cập từ thời Trần nhưng rất có thể danh xưng này xuất hiện vào thời Lý, gắn liền với dải đất tiếp giáp sông Nhuệ (xã Nguyễn Trãi ngày nay), được gọi là “đất phúc” và ngôi chùa Đậu. Điều đó có nghĩa, vào thời Lý, khi chùa Thành Đạo Tự (chùa Đậu) và các làng Thượng Phúc, Gia Phúc, Hoàng Phúc xuất hiện thì “Thượng Phúc” được người đương thời đặt cho tên huyện. Tuy vậy, đây mới chỉ là giả thuyết.

Căn cứ các nguồn sử liệu có thể khẳng định danh xưng “Thường Tín” với tư cách là “phủ Thường Tín” xuất hiện vào thế kỷ XV, thời vua Lê Thánh Tông, nguồn sử liệu có ghi tên địa danh phủ Thường Tín sớm nhất vào năm 1469 là bộ “Việt sử thông giám cương mục”. Cũng có một giả thuyết đặt ra, vào niên hiệu Đại Bảo (1440 – 1442), có thể huyện Bảo Phúc (Thượng Phúc) trùng với chữ Bảo của niên hiệu Đại Bảo nên đổi huyện Bảo Phúc trở lại là huyện Thượng Phúc, châu Phúc An thành phủ Thường Tín, Tuy nhiên thì chưa có tư liệu khẳng định giả thuyết này. Huyện Thường Tín có hai lần trở thành cấp hành chính cấp huyện của tỉnh Hà Nội và thành phố Hà Nội là năm 1831 và năm 2008.

Hội thảo khoa học cũng được nghe nhiều ý kiến của: TS. Trương Thị Thủy- Trưởng phòng Tổ chức- Hành chính Viện nghiên cứu Hán Nôm; nhà nghiên cứu Chu Thuy thôn Phú Cốc, xã Hà Hồi; đồng chí Đặng Hữu Hiệp- Trưởng Phòng Văn hóa và Thông tin huyện; đồng chí Uông Đình Hồng- Nguyên Bí thư Huyện ủy; đồng chí Nguyễn Văn Cường- Bí thư Đảng ủy xã Minh Cường…

Ảnh: Đồng chí Nguyễn Tiến Minh- Bí thư Huyện ủy kết luận Hội thảo

Qua các điểm, dẫn chứng khoa học, đồng chí Nguyễn Tiến Minh- Thành ủy viên, Bí thư Huyện ủy kết luận: Thường Tín là vùng đất cổ, nghìn năm, bởi thế mà tên gọi cũng được nhiều lần thay đổi qua các thời kỳ lịch sử. Tuy vậy, chủ yếu xuyên suốt trong lịch sử hình thành và phát triển vẫn là tên gọi: Thượng Phúc và Thường Tín. Trong lịch sử các triều đại phong kiến Việt Nam, có 02 cuộc cải cách hành chính lớn, toàn diện. Cải cách hành chính trong thế kỷ XV của vua Lê Thánh Tông, tên gọi Thường Tín xuất hiện. Cải cách hành chính trong thế kỷ XIX của vua Minh Mạng, đánh dấu mốc thời gian, Thường Tín trở thành đơn vị hành chính cấp huyện của tỉnh Hà Nội xưa (Thành phố Hà Nội ngày nay). Về mốc thời gian này, các nghiên cứu đều thống nhất là ngày 01/10/1831 (năm Tân Mão), tức ngày 04/11/1831 (Dương lịch). Đây là mốc thời gian rất có ý nghĩa, vì từ 01/8/2008 đến nay, Thường Tín trở lại là một đơn vị hành chính cấp huyện của Thành phố Hà Nội…

Xuân Tiến