Hướng dẫn sử dụng điện an toàn - phòng chống cháy nổ do điện

I. Các văn bản Pháp luật quy định về sử dụng điện an toàn

* Luật

1. Luật Điện lực số 61/2024/GH15;

2. Luật phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ số 55/2024/QH15.

* Quy chuẩn

1. QCVN 25:2025/BKHCN - Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về thiết bị điện dùng cho lắp đặt điện trong gia đình và hệ thống lắp đặt tương tự.

2. QCVN 12:2014/BXD - Quy chuẩn kỹ thuật Quốc gia về hệ thống điện của nhà ở và nhà công cộng.

* Tiêu chuẩn

1. Tiêu chuẩn Việt Nam: TCVN 7447-1:2010 về hệ thống lắp đặt điện hạ áp – nguyên tắc cơ bản, đánh giá các đặc tích chung, định nghĩa;

2. TCVN 5699-1:2010 về thiết bị điện gia dụng và thiết bị điện tương tự - an toàn;

3. TCVN 9206:2012 về đặt thiết bị điện trong nhà ở và công trình công cộng – tiêu chuẩn thiết kế;

4. TCVN 9207: 2012 về đặt đường dẫn điện trong nhà ở và công trình công cộng – tiêu chuẩn thiết kế.

(và các tiêu chuẩn khác thay thế hoặc tương đương)

II. Các quy định cần tuân thủ để sử dụng điện an toàn:

1. Chấp hành các quy định về an toàn trong sử dụng điện theo quy định của pháp luật về điện lực, phòng cháy chữa cháy và cứu nạn cứu hộ.

2. Lựa chọn thiết bị điện tin cậy, có nguồn gốc rõ ràng và phù hợp công suất của thiết bị sử dụng điện.

3. Dây dẫn chôn trong tường hay đi bên ngoài phải được luồn trong ống ghen.

4. Các thiết bị bảo vệ, đóng ngắt điện (Aptomat, cầu dao tổng) phải được đặt ở nơi dễ thấy, dễ thao tác khi có sự cố cháy nổ xảy ra.

5. Cách đấu/ nối dây điện: nối sole, các mối nối đảm bảo chặt, không phát nhiệt và được quấn băng cách điện hoặc sử dụng ghen co ngót.

6. Thường xuyên kiểm tra định kỳ hệ thống dây dẫn điện tại các khu vực khuất (gầm cầu thang, nhà kho, gác xép, tầng tum...), trên trần giả (làm bằng thạch cao hoặc nhựa, gỗ, …), hệ thống điện biển quảng cáo, biển hiệu để tránh trường hợp dây dẫn bị chuột, côn trùng cắn, mối ăn hỏng vỏ cách điện dây dẫn gây chạm chập.

7. Ngắt hết nguồn điện cấp cho khu vực ổ cắm dưới tầng hầm, nhà để xe trước khi đi ngủ hoặc khi đi ra khỏi nhà.

8. Ngắt nguồn điện, rút phích cắm khỏi ổ cắm các thiết bị điện khi không sử dụng.

9. Đối với cơ sở có nhiều mục đích sử dụng điện (sinh hoạc kết hợp sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, ….): Tách riêng mạch điện sinh hoạt, mạch điện cấp nguồn sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, …. (bằng thiết bị bảo vệ riêng cho từng khu vực).

10. Đối với các thiết bị sử dụng điện có công suất lớn phải bố trí ổ cắm riêng và thiết bị bảo vệ (Aptomat) riêng.

11. Trang bị phương tiện phòng cháy, chữa cháy (bình cứu hỏa, cát...) cho gia đình để xử lý các tình huống khi có chập cháy dây dẫn, thiết bị điện.

12. Thường xuyên kiểm tra các bình chữa cháy đảm bảo đồng hồ chỉ thị khí nén trong bình vẫn ở vạch màu xanh hoặc vàng đối với bình bột và kiểm tra cân nặng đối với bình khí CO2.

13. Ngắt điện bằng thiết bị bảo vệ (cầu dao, Aptomat) ngay khi xảy ra cháy nổ, dùng các phương tiện chữa cháy ban đầu (bình chữa cháy, nước, …) để chữa cháy và gọi đến số 114 để báo cháy.

14. Nếu sử dụng xe động cơ điện: chỉ sử dụng thiết bị sạc điện cho xe động cơ điện bảo đảm quy chuẩn kỹ thuật quốc gia; nơi sạc điện cho xe động cơ điện trong nhà có giải pháp bảo đảm an toàn về phòng cháy; khu vực sạc điện cho xe động cơ điện tập trung trong nhà có giải pháp ngăn cháy và trang bị phương tiện chữa cháy phù hợp, bảo đảm tiêu chuẩn.

15. Khi sử dụng các thiết bị điện trong môi trường nguy hiểm về cháy, nổ phải là thiết bị chuyên dụng theo quy định của pháp luật.

III. Các điều không nên làm:

1. Không đấu trực tiếp dây dẫn điện (không có phích cắm) vào ổ cắm điện.

2. Không sử dụng điện quá tải, cắm nhiều thiết bị chung ổ cắm;

3. Không đụng/cầm vào thiết bị điện khi tay đang ướt hoặc chân đứng dưới nước.

4. Không để các thiết bị đện phát nhiệt tại khu vực có nhiều đồ, vật liệu dễ cháy, nổ.

5. Không để thiết bị, đường dây điện gần vật liệu dễ bắt cháy nổ.

6. Không phơi quần áo, móc vật dụng, hàng hóa vào đường dây dẫn điện.

7. Không nên bố trí ổ cắm ở dưới tầng hầm, khu vực nhà để xe.

8. Không sử dụng nguồn nhiệt, hàn, cắt kim loại, làm những việc phát sinh tia lửa gần khu vực có đồ vật, vật liệu dễ cháy, xăng dầu.

9. Không thực hiện việc sạc pin điện thoại, ắc quy xe điện qua đêm (khi không có người giám sát).

10. Không tập kết, tái sử dụng các bình ắc quy cũ, bị phồng vỏ ...

11. Không dùng điện để đánh cá/ bẫy động vật.

IV. Các nguy cơ cháy nổ do điện thường gặp:

1. Lựa chọn, sử dụng các thiết bị không rõ nguồn gốc, kém chất lượng.

2. Quá tải gây phát nổ cục nóng điều hòa.

3. Không thực hiện vệ sinh định kỳ hệ thống điều hòa.

4. Chập cháy do chuột, côn trùng cắn dây gây chạm chập lớp bảo ôn.

5. Tủ lạnh bị rò rỉ ga; Đặt gần các thiết bị tỏa nhiệt lớn.

6. Quá tải dẫn đến cháy phích cắm, ổ cắm, công tắc, dây dẫn.

7. Quên không tắt bếp sau khi đun nấu.

8. Cháy máy bơm do để chế độ tự động khi nước trong bể hết.

9. Kẹt bơm do lâu ngày không bảo dưỡng (trục động cơ bị khô dầu).

10. Cháy tụ khởi động, động cơ bị om cuộn dây.

11. Đèn sưởi đặt gần các thiết bị dễ cháy như giấy, vải, quần áo.

12. Sử dụng thiết bị hoạt động thời gian dài bị phát nóng quá mức.

V. Giải pháp ngăn ngừa

1. Lựa chọn các thiết bị của các đơn vị có uy tín trên thị trường.

2. Sử dụng dây điện và các phụ kiện đảm bảo theo đúng công suất của thiết bị.

3. Sử dụng thiết bị điện theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất.

4. Thực hiện kiểm tra, vệ sinh định kỳ thiết bị điện, thiết bị sử dụng điện, đường dây dẫn điện hàng năm.

5. Đặt thiết bị điện, đường dây dẫn điện tại nơi không tiếp xúc trực tiếp với nguồn nhiệt cao.

6. Sử dụng bếp điện xong phải tắt Aptomat, không để xoong nồi trên bếp khi không đun nấu.

7. Thường xuyên kiểm tra lượng nước có trong bể.

8. Định kỳ bảo dưỡng, lau dầu, mỡ vào trục động cơ. Kiểm tra ngay khi có tiếng kêu, rung bất thường.

9. Thực hiện thay thế ngay các linh kiện, phụ kiện thiết bị khi có dấu hiệu hư hỏng.

10. Chỉ bật bình nóng lạnh trước khi tắm 30 phút, trước khi sử dụng phải tắt Aptomat bảo vệ thiết bị.

VI. Một số khuyến cáo khách hàng sử dụng điện:

1. Tiết diện tối thiểu của ruột dây dẫn và cáp điện trong đường dây dẫn điện (theo bảng 2 TCVN 9207: 2012)

2. Quy định về mặt cắt ruột dây dẫn nhỏ nhất của lưới điện trong nhà (theo bảng 11 TCVN 9206: 2012)

3. Ưu tiên sử dụng những thiết bị được công bố hợp chuẩn, công bố hợp quy