Di tích lịch sử - làng nghề truyền thống

THƯỜNG TÍN - ĐẤT TRĂM NGHỀ

Từ xưa, Thường Tín là một vùng đất cao ráo, bằng phẳng, thuận lợi cho nghề trồng lúa và hoa màu.  Nhân dân Thường Tín lại có bản chất cần cù, thông minh, sớm biết chế tác những nông sản do mình làm ra để dùng sinh hoạt thường nhật, dần dần hình thành những làng nghề chuyên sản xuất những mặt hàng tiểu thủ công nghiệp có sức hấp dẫn. Thường Tín trở thành đất trăm nghề. Thế kỷ XV, Nguyễn Trãi đã liệt kê một số địa phương ở Thường Tín sớm chế biến được rượu ngon như: “ Bình Vọngcó rượu sen, rượu nếp cúc... các thứ ấy đều dâng tiến để tế lễ bốn mùa..." và những sản phẩm của làng nghề Thường Tín bán ở chốn kinh kỳ:"Phường Tăng Kiếm làm kiệu, áo giáp, đồ đài, nến… Đồ đài, nến là sản phẩm chỉ có làng nghề tiện Nhị Khê làm ra để thờ tự các gia đình và đình, chùa... Trong sách Nam quốc địa dư của Lương Trúc Đàm cũng đã ca ngợi sản phẩm của làng nghề thủ công Thường Tín: "Bút Bạch Liên, thợ mộc Nhân Hiền, thợ sơn Văn Giáp, thợ tiện Nhị Khê, thợ thêu Tử Dương..."Hoàng Đạo Thuý trong “Đi thăm đất nước ca ngợi một số nghề thủ công ở Thường Tín:"Lỵ sở Thường Tín có đền Trần Công đã phát triển nghề sơn từ thế kỷ XV. Hai làng Hướng Dương và Quất Động có nghề thêu, rất nhiều phường có thợ mộc làm nhà nổi tiếng". Ca dao cổ cũng có bài ca về Thường Tín – Đất trăm nghề:

Xâm Động l à đất trồng hành

Mễ Hoà chẻ nứa đan mành ta mua

Quýt Đức thêu quạt, thêu cờ

Nhị Khê tiện gỗ đ n thờ chạm hoa

Làng Giai tơi lả che mưa

Trát Cầu bông sợi ké m thua gì ng ười

Lược thưa Thụy ng chàng ơi

Tr ă m nghề quê thiếp, thiếp m i chàng mua"

Như vậy, có thể khẳng định: Nghề thủ công của Thường Tín có từ rất sớm. Cùng với sự thay đổi của đời sống kinh tế - xã hội, có nghề đến hôm nay không còn tồn tại, có nghề tiếp tục thay đổi và phát triển theo kịp với cuộc sống.Thường Tín từ xưa đã nổi tiếng là nơi có ông tổ nghề sơn (Trần Lư) và ông tổ nghề thêu (Lê Công Hành); đồng thời, còn nổi tiếng với một số sản phẩm làng nghề: Lược sừng Thuỵ Ứng, mây tre Ninh Sở, bánh dày Quán Gánh, sơn Bình Vọng, sơn mài Hạ Thái, thêu Quất Động, tiện Nhị Khê, chạm Nhân Hiền...

Với vị trí địa lý là cửa ngõ phía nam của kinh thành Thăng Long xưa,những sản phẩm thủ công của Thường Tín làm ra đều được bày bán ở 36 phố phường Hà Nội như hàng tiện gỗ được bán ở phố Tô Tịch, phố Hàng Trống, các hàng thêu được bán ở các phố Hàng Bông, Hàng Gai, Hàng Đào... Người Tràng An lại sành những mặt hàng bền đẹp, mang tính mỹ nghệ. Để đáp ứng được đòi hỏi trên, các làng nghề ở Thường Tín trước đây và hiện nay đã xuất hiện nhiều thợ giỏi, nhiều nghệ nhân có bàn tay vàng đã kiên trì cải tiến mẫu mã, sáng tạo ra sản phẩm mỹ nghệ có nét độc đáo riêng.

Sản phẩm thủ công mỹ nghệ độc đáo và những người thợ tài hoa là tiền đề quan trọng để hình thành nên những làng nghề. Đây là một nét sắc thái văn hóa đặc trưng của Thường Tín từ xưa. So với các làng thuần nông, người dân ở các làng nghề tiểu thủ công nghiệp có thu nhập ổn định và đời sống khá giả hơn nên nhiều người được học hành và đỗ đạt. Chính những con người đó lại tiếp tục làm hiển vinh và lan tỏa nghề nghiệp đến nhiều cộng đồng làng xã ở khắp nơi. Đúng như Nguyễn Trãi đã tổng kết:"Nên thợ nên thầy v ì có học; no ăn, no mặc bởi hay làm". 

Theo cuốn sách các Nhà khoa bảng, trí thức và nghệ nhân tiêu biểu huyện Thường Tín (1075 -2015)